Życiorys Jana Olszewskiego: Od Po Prostu do Nocnej zmiany

Mariusz Grabowski

  • Polska
Nie żyje były premier mecenas Jan Olszewski. Miał 89 lat. Jego życiorys wpisał się na stałe w powikłane i tragiczne współczesne dzieje Polski.
Jan Olszewski
 Wojciech Barczyński

Kilka dni temu Jan Olszewski trafił do warszawskiego szpitala przy ul. Szaserów. Wcześniej zemdlał w domu i nie było z nim żadnego kontaktu. Ostatnio przechodził rehabilitację po udarze mózgu, który przeszedł w 2011 r.

Jego życiorys wpisał się na stałe w powikłane i tragiczne współczesne dzieje Polski - mówią zgodnie politycy obozu rządzącego i opozycji.

Niewygodny dla PRL-u

Urodził się 20 sierpnia 1930 r. w Warszawie, w rodzinie kolejarskiej związanej ideowo z PPS. W 1943 r., jako nastolatek, wstąpił do Szarych Szeregów, później był łącznikiem w powstaniu warszawskim. W roku 1953 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim, zaś po studiach, w latach 1953-1954 pracował w Ministerstwie Sprawiedliwości. Następnie, w latach 1954-1956 w Polskiej Akademii Nauk, w Zakładzie Nauk Prawnych.

Choć skłaniał się ku socjalizmowi, nigdy nie zaakceptował narzuconego Polsce siłą systemu komunistycznego. Stąd jako opozycjonista szukał sposobów na kontestację PRL-u. W latach 1956-1957 należał do zespołu tygodnika „Po Prostu”, gdzie wraz z Walerym Namiotkiewiczem i Jerzym Ambroziewiczem opublikował m.in. legendarny tekst „Na spotkanie ludziom z AK”, w którym wzywał ówczesne władze do rehabilitacji żołnierzy AK. Gdy nowo wybrany I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka zamknął „Po Prostu” jako pismo rewizjonistyczne, Olszewski został w 1957 r. objęty zakazem pracy w dziennikarstwie.

Na przełomie lat 50. i 60. należał do słynnego Klubu Krzywego Koła, gdzie zbierali się rozczarowani socjalizmem intelektualiści. Także praktykował, m.in. w latach 60. bronił w procesach politycznych niewygodnych dla komunistów -Jacka Kuronia, Karola Modzelewskiego, Janusza Szpotańskiego i Wojciecha Ziembińskiego. W 1970 r. był z kolei obrońcą w procesie niepodległościowej organizacji „Ruch”.

O niepodległą Polskę

W 1975 r. Jan Olszewski podpisał tzw. List 59, będący protestem przeciw poprawkom w konstytucji PRL, dającym pełnię władzy PZPR. Rok później, w styczniu 1976 r. napisał wraz z Wojciechem Ziembińskim tzw. List 14 przeciwko wprowadzeniu do konstytucji zapisu nienaruszalności sojuszu z ZSRR. Bronił także represjonowanych robotników z Radomia i Ursusa. A nawet podpisał oświadczenie 14 intelektualistów z czerwca 1976 r. solidaryzujące się z protestami robotniczymi.

Działał także jako polityk - założył Polskie Porozumienie Niepodległościowe, jedyne, które twardo stawiało postulat wyzwolenia Polski spod wpływów ZSRR. PPN w okresie swojej działalności w latach 1976-1980 ogłosiło ponad pięćdziesiąt publikacji programowych, w tym wielokrotnie wznawiany, popularny później wśród konspiracji lat 80. poradnik „Obywatel a Służba Bezpieczeństwa”.

W 1976 r. Olszewski brał również udział w tworzeniu Komitetu Obrony Robotników, czynnie współtworzył „Apel do społeczeństwa i władz PRL”. Jako że nie został wpisany na listę członków, mógł dzięki temu w dalszym ciągu udzielać pomocy prawnej robotnikom sądzonym po wydarzeniach czerwcowych. Z ramienia KOR-u uczestniczył m.in. w ustalaniu okoliczności krakowskiego zabójstwa Stanisława Pyjasa, podpisał Deklarację Ruchu Demokratycznego (dokument programowy KOR).

Okres Solidarności

Powstanie NSZZ „Solidarność”, jak większość rodaków, powitał z entuzjazmem. W latach 1980-1981 r. był doradcą Komisji Krajowej „Solidarności” i Zarządu Regionu Mazowsze. Współtworzył też pierwszy statut związku. To także on, wraz z mecenasem Wiesławem Chrzanowskim prowadził postępowanie rejestracyjne Solidarności przed sądem w Warszawie. Później, w czasie strajków sierpniowych, z tymże Chrzanowskim przygotował statut organizacji Wolnych Związków Zawodowych, który przedstawił komitetowi strajkowemu w Stoczni Gdańskiej.

W czasie stanu wojennego bronił wielu działaczy Solidarności, w tym Lecha Wałęsę i Zbigniewa Romaszewskiego, był doradcą w Sekretariacie Episkopatu Polski, występował jako oskarżyciel posiłkowy oraz jako reprezentant rodziny ks. Jerzego Popiełuszki w procesie oskarżonych o jego zabójstwo. W głośnej mowie oskarżycielskiej przedstawił morderstwo jako polityczną prowokację ówcześnie rządzących.

W 1988 r. Olszewski współtworzył tzw. Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność”, a w 1989 r. pracował nad wyjaśnieniem okoliczności zabójstw dokonanych na księżach przez SB. W tajemniczych okolicznościach zginęli wtedy ks. Stefan Niedzielak, Stanisław Suchowolec i Sylwester Zych. To dzięki jego staraniom prokuratura przyznała, że ks. Niedzielak został zamordowany.

Bohater „Nocy teczek”

Upadek PRL-u i przełom lat 80. i 90. otworzył nowy etap w działalności Jana Olszewskiego. Brał m.in. udział w pracach zespołu ds. reformy prawa i sądów w ramach obrad Okrągłego Stołu. Nie wziął jednak udziału w wyborach do sejmu kontraktowego, odrzucił również propozycję uczestnictwa w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. „4 czerwca 1989 roku, który był rzeczywiście dniem ważnym. Kontraktowe wybory uważałem za obelgę, ale nie doceniłem Polaków” - mówił po latach w wywiadzie w RMF FM. W 1990 r. wspierał Lecha Wałęsę w wyborach prezydenckich jako mąż zaufania.

Film "Noca zmiana"

Można powiedzieć, że zwieńczeniem kariery politycznej Olszewskiego była funkcja szefa rządu. W 1991 r. urzędujący prezydent Lech Wałęsa powołał go na premiera, a 23 grudnia 1991 r. jego rząd otrzymał wotum zaufania od Sejmu - pierwszego po wojnie wybranego w pełni wolnych wyborach. Ujawnienie archiwaliów SB przez ówczesnego szefa MSW Antoniego Macierewicza stało się jednak bezpośrednią przyczyną upadku rządu Olszewskiego w nocy z 4 na 5 czerwca 1992 r., określanej później przez historyków jako „Noc teczek”.

Wydarzenia tamtego czasu nawet dziś wyglądają dramatycznie. 4 czerwca rano do Sejmu trafiły koperty z tzw. listą Macierewicza, na której znajdowały się nazwiska polityków figurujących w archiwach MSW jako tajni współpracownicy komunistycznych służb specjalnych. Uchwałą Sejmu z 5 czerwca 1992 r. został pozbawiony urzędu na skutek uchwalenia wotum nieufności.

Zawsze przeciw

W 1992 r. Jan Olszewski założył Ruch dla Rzeczypospolitej, w którym objął funkcję przewodniczącego, w 1993 r. Koalicję dla Rzeczypospolitej, a kilka lat później Ruch Odbudowy Polski, która w 1996 w sondażach uzyskiwała nawet kilkanaście procent poparcia. Ponownie zarejestrował się jako kandydat na urząd prezydenta w wyborach w 2000 r. Wycofał się jednak przed dniem głosowania, udzielając poparcia Marianowi Krzaklewskiemu.

3 maja 2009 r. ówczesny prezydent Lech Kaczyński odznaczył Jana Olszewskiego Orderem Orła Białego. 5 czerwca 2014 r. Rada m.st. Warszawy nadała mu tytuł Honorowego Obywatela miasta stołecznego Warszawy.

POLECAMY:

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3