Zwiedzamy Wielkopolskę. Gmina Doruchów: Zabytki na terenie gminy

Daria Przybysz
Daria Przybysz
Mieszkańcy tej ziemi nie zamieniliby jej na żadną inną. Prócz wstrząsów dziejowych i dni ponurych doruchowianie przeżywają co dzień radość bytowania w pięknej i spokojnej okolicy.

Pierwsza pisemna wzmianka o Doruchowie ukazała się w Kodeksie Dyplomatycznym Wielkopolski pod nr 81 z dnia 20 października 1213 roku. Doruchów był w początkach XV wieku własnością Wierzbiętów Kępińskich, z których wywodzi się linia Wierzbiętów Doruchowskich herbu Niesobia. Linia Wierzbiętów Kępińskich i Doruchowskich wywodzi się od kasztelana poznańskiego i generalnego starosty Wielkopolski, Wierzbięty z Paniewic (1352-1375).

Doruchów leży przy starożytnej drodze handlowej prowadzącej przez powiat ostrzeszowski z południowych krajów Europy nad Morze Bałtyckie. Polski uczony N. Sadowski pisze, że dążyli tą drogą kupcy po bursztyn. W XV wieku istniała w Doruchowie huta żelaza „Stara Huta”, w połowie XVI wieku powstała kolejna huta tzw. „Zalesianka”. W roku 1852 znajdowała się tutaj fabryka papieru „Dąbrówka”.

Z ważniejszych wydarzeń historycznych Doruchowa, które odcisnęły swe piętno wymienić należy rok 1699, który był czasem strasznego głodu, a w 1710 roku szerzyła się tutaj epidemia cholery. Z kolei ksiądz Tobiasz wspomina w swojej kronice o nadzwyczajnych opadach gradu w 1740 roku.

30 października 1768 roku w Doruchowie został ochrzczony Teofil Wolicki h. Nabram, syn Ignacego i Józefy Barbary Wiesiołowskiej. Pracował on w bibliotece królewskiej króla Stanisława Augusta. Otrzymał kanonikat w Poznaniu i probostwo kolegiaty sieradzkiej, archidiakonię poznańską, repozyturę gnieźnieńską. Sprawował funkcje rządowego radcy szkolnego, a w 1828 roku został arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim.

Był posłem z powiatów poznańskiego i śremskiego do Sejmu Księstwa Warszawskiego. Po zgonie arcybiskupa Gorzańskiego w 1825 roku wybrany został wikariuszem kapitulnym i rządził archidiecezją aż do wyniesienia na arcybiskupa. Otoczył w tych latach szczególną opieką szkoły parafialne, zainicjował z powodzeniem akcje dla stworzenia nowego mauzoleum Mieszka I i Bolesława Chrobrego w katedrze poznańskiej. Zmarł 21 grudnia 1829 roku. Pochowano go w krypcie pod kaplicą Szołdryskich katedry poznańskiej. Skromnym pomnikiem jego pamięć uwiecznił hrabia Edward Raczyński.

Przy neoromańskim kościele z 1889 roku znajduje się grobowiec rodziny Thielów, w którym pochowany jest m.in. ppor. Stanisław Thiel (1881-1943), dowódca Powstania Wielkopolskiego w Ostrzeszowie, więzień obozów hitlerowskich. W Powstaniu Wielkopolskim kościół ten był miejscem kwaterowania sztabu południowego odcinka powstańczego.

W miejscowości Torzeniec należącej do gminy Doruchów znajduje się pomnik upamiętniający zbrodnie i mordy na ludności tejże miejscowości. Obiekt powstał w 1989 roku i odsłonięto go w 50-tą rocznicę wybuchu II Wojny Światowej jako symbol hołdu dla ludności cywilnej pomordowanej na terenie Torzeńca. W dniach 1 i 2 września 1939 roku pod ścianą tego budynku oraz w innych miejscach wsi Torzeniec żołnierze hitlerowskiego Wehrmachtu rozstrzelali i spalili żywcem 34 osoby cywilne, w tym mężczyzn, kobiety, starców i dzieci oraz trzech nieznanych żołnierzy Wojska Polskiego.

W skład tego miejsca wchodzi budynek, pod którego ścianami hitlerowcy dokonali zbiorowej egzekucji. Obecnie na nieodnowionym fragmencie ściany budynku widoczne są ślady kul świadczące o tragicznym wydarzeniu. Obiekt ten został ujęty w „Rejestrze miejsc i faktów zbrodni popełnionych przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945 woj. kaliskiego” wydanym w 1984 roku przez Ministerstwo Sprawiedliwości, Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Z kolei w 2019 roku odbyło się uroczyste odsłonięcie pomnika upamiętniającego wybuch Powstania Wielkopolskiego.

Na terenie miejscowości Doruchów do rejestru zabytków wpisany jest dawny dwór i park krajobrazowy o powierzchni 3,86 ha.
Ponadto na terenie gminy znajdują się następujące obiekty zabytkowe: dom katolicki i młyn z początku XX wieku w Doruchowie, zespół kościelny z XIX w. w Doruchowie, kapliczka betonowa po 1945 roku w Mieleszówce, kapliczka betonowa po 1945 roku w Morawinie, kościół parafialny budowany w latach 1931- 1952 w Morawinie, dwór z drugiej połowy XIX w. z parkiem w Plugawicach, młyn wodny z 1923 roku w Rudniczysku, dwór z początku XX wieku i młyn z początku XX w. w Starej Kuźnicy, zespół dworski z początku XX w. wraz z domem zarządcy z XIX w. z resztkami sięgającego XVIII w. założeń francuskich w Torzeńcu.

Na terenie gminy istnieją także miejsca historyczne i cmentarze. Jeden z nich znajduje się przy drodze do Tokarzewa tzw. „Wzgórze czarownic”. Natomiast w Doruchowie są dwa zbiorowe groby, w których spoczywa trzech powstańców wielkopolskich i milicjantów z 1945 roku. Ponadto należy wymienić epitafium płk Thiela w kaplicy Thielów oraz cmentarz parafialny w Morawinie.

Warto wspomnieć także stanowiska archeologiczne. W Doruchowie znajduje się cmentarzysko z wczesnej epoki brązu. Obiekt związany jest z kulturą unietycką, w Przytocznicy znajdują się pozostałości osady z XIII wieku, natomiast w Godziętowach zlokalizowana jest nekropolia ludności łużyckiej.

Na terenie gminy działają Koła Gospodyń Wiejskich, które organizują coroczne festyny. Gminny Ośrodek Kultury w Doruchowie oprócz działalności imprezowej prowadzi różnego rodzaju zespoły i koła zainteresowań, które angażują się w krzewienie tradycji i lokalnej historii wśród mieszkańców. Szczególnie zauważalna jest działalność Zespołu folklorystycznego „Doruchowianie” oraz Izby Tradycji Ludowej.

Handlowi giganci przejdą na “zielony” transport?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie