Zwiedzamy Wielkopolskę. Gmina Dobrzyca: Park z wyjątkowymi pomnikami przyrody

Damian Cieślak
archiwum Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy
Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy mieści się w jednym z najbardziej urokliwych zakątków Wielkopolski − Zespole Pałacowo-Parkowym z końca XVIII wieku, stanowiącym perłę klasycystycznej architektury i sztuki ogrodowej oraz uhonorowanym statusem Pomnika Historii.

Centrum Zespołu Pałacowo - Parkowego stanowi odrestaurowany z pietyzmem osiemnastowieczny pałac, powstały pod koniec XVIII wieku na murach dawnej budowli, której korzenie sięgają XV wieku. Dla generała Augustyna Gorzeńskiego, adiutanta i szefa kancelarii wojskowej króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, a w czasach Księstwa Warszawskiego senatora wojewody, wzniósł go wybitny architekt Stanisław Zawadzki, przenosząc w ten sposób do Wielkopolski osiągnięcia środowiska artystycznego dworu królewskiego. Wśród innych rezydencji magnackich tej epoki, dobrzycki pałac, zdecydowanie wyróżnia się charakterystycznym planem w kształcie litery „L”, z portykiem frontowym ustawionym u zbiegu obu skrzydeł. Unikalny charakter mają również pałacowe wnętrza, z zachowanymi niemal w komplecie wysokiej klasy polichromiami - iluzjonistycznie malowaną architekturą oraz pejzażami autorstwa Antoniego Smuglewicza i groteskowymi kompozycjami Roberta Stankiewicza, którego sygnaturę odkryto na jednej z supraport.

Równie ciekawy jest otaczający pałac park, powstały pod koniec XVIII wieku w miejscu dawnego ogrodu włoskiego. Nie znamy nazwiska jego twórcy, choć i w jego kompozycji domyślać się można ręki Stanisława Zawadzkiego.

Dobrzyckie założenie parkowe do dziś zwraca uwagę swymi walorami kompozycyjnymi, w tym zwłaszcza umiejętnym zastosowaniem wychodzących poza jego teren perspektyw widokowych i odsunięciem pałacu od centrum założenia. Park nadal cechuje się imponującą szatą roślinną. Jego ozdobę stanowi ponad trzydzieści pomników przyrody, w tym jeden z największych w Europie Środkowej platanów klonolistnych z ok. 1735 roku i najstarszy w Europie klon polny z ok. 1680 roku.

"Wielkopolskie łazienki"

O niezwykłości dobrzyckiego założenia parkowego przesądza też zespół zachowanych w nim pawilonów parkowych o interesujących walorach architektonicznych i kompozycyjnych, które zapewne również są dziełem Stanisława Zawadzkiego. Najbardziej tajemniczym z nich jest połączony z pałacem osią widokową Panteon. W budowli, powstałej na wzór swojego rzymskiego odpowiednika, dopatrywano się niegdyś loży masońskiej, a i dziś trudno jednoznacznie rozstrzygnąć, jakie było jej pierwotne przeznaczenie. W sąsiadującej z pałacem oficynie znajdowały się apartamenty mieszkalne dla gości generała Gorzeńskiego. Funkcję przede wszystkim dekoracyjną pełnił natomiast Monopter, usytuowany na wyspie na stawie wschodnim, w pobliżu malowniczego kamiennego kręgu.

Z dobrzycką rezydencją związany był także cały szereg innych ciekawych i nietuzinkowych osobistości: generał Kazimierz Turno - w czasach napoleońskich adiutant księcia warszawskiego i króla saskiego Fryderyka Augusta, Adam Turno - znakomity pamiętnikarz, wreszcie Zygmunt Czarnecki - bibliofil i twórca jednej z najwspanialszych kolekcji polskich starodruków.

W 1939 roku mieścił się tu obóz przejściowy urządzony przez okupanta niemieckiego dla przedstawicieli polskiego ziemiaństwa, a pałac w latach okupacji został przez Niemców rozgrabiony i zdewastowany.

Przez kilka powojennych dziesięcioleci Zespół Pałacowo-Parkowy był zaniedbany, a jego stan systematycznie się pogarszał. Wraz z końcem 1988 roku utworzono dobrzyckie muzeum. Wówczas rozpoczęły się wieloletnie prace konserwatorskie, których owocem są odsłonięte spod późniejszych przemalowań pałacowe polichromie, wyremontowane pawilony parkowe i mozolnie odtwarzana szata roślinna. Dzięki temu ponownie można dziś podziwiać kunszt dawnych architektów, artystów i ogrodników, którzy przed przeszło dwoma wiekami stworzyli oryginalną i pełną uroku rezydencję generała Augustyna Gorzeńskiego, zwaną przez wielu „Wielkopolskimi łazienkami”.

Duma Dobrzycy

Zespół Pałacowo-Parkowy z końca XVIII w. znajduje się we wschodniej części Dobrzycy. Stanowi połączenie klasycystycznych budynków: pałacu, oficyny i pawilonów parkowych - Panteonu i Monopteru, z parkiem krajobrazowym. Muzeum udostępniono zwiedzającym w 2005 roku. W środku możemy podziwiać wystawy czasowe o tematyce związanej z ziemiaństwem, dawną obyczajowością i kolekcjonerstwem. Zespół Pałacowo-Parkowy to również stawy, a także wiele gatunków drzew, wśród nich: dęby, platany, buki, lipy, kasztanowce, graby, w tym ponad trzydzieści pomników przyrody.

Handlowi giganci przejdą na “zielony” transport?

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie