Zmiana czasu jest niekorzystna dla zdrowia i będzie zniesiona! Sprawdź, dlaczego szkodzi i dowiedz się, kiedy nastąpi to po raz ostatni

Anna Rokicka-Żuk
Anna Rokicka-Żuk
Zmiana czasu wiążę się z koniecznością adaptacji organizmu do nowych godzin funkcjonowania, co może potrwać nawet kilka tygodni.
Zmiana czasu wiążę się z koniecznością adaptacji organizmu do nowych godzin funkcjonowania, co może potrwać nawet kilka tygodni. geralt/pixabay.com
Zmiana czasu bywa sporym wyzwaniem dla organizmu. Jego skutki w postaci złego samopoczucia i zaburzeń snu określa się jako objawy jet-lagu. Niektóre z nich mogą być odczuwane nawet przez wiele tygodni! Z takimi dolegliwościami mierzymy się nie tylko w okolicach wiosennego i jesiennego przesilenia. Zarywanie nocy, praca zmianowa czy dalekie podróże samolotem to sytuacje, które zaburzają naturalny rytm biologiczny organizmu w jeszcze większym stopniu, a z czasem mogą przyczyniać się do rozwoju chorób. Wyjaśniamy, jak organizm reaguje na zmiany czasu i w jaki sposób można ograniczyć ich efekty, a także kiedy wreszcie przestawimy zegary po raz ostatni.

Kiedy wreszcie ostatnia zmiana czasu?

Zmiana czasu z letniego na zimowy i na odwrót w czasie jesiennego i wiosennego przesilenia, która przypada na 25 października 2020 roku, a następnie na 28 marca 2021 r., to ostatnie manipulacje zegarem, jakich przyjdzie nam dokonać.

Choć o zniesieniu czasu letniego i zimowego mówiło się już dawno, odejście od dotychczasowych praktyk wymagało czasu niezbędnego dla zmian przepisów unijnych. Po tym, jak na wiosnę 2019 roku Parlament Europejski dopuścił taką możliwość, nowe zasady już wkrótce wejdą w życie.

Jak wynika z ustaleń, właśnie w ostatnią sobotę marca 2021 roku Polska zmieni czas po raz ostatni i od tej pory już pozostanie przy czasie letnim. Oznacza to, że w ostatnią sobotę października (a w właściwie w niedzielę) nie będziemy już więcej popychać zegarów z godziny 2 na 3 rano.

Wybór czasu letniego jako obowiązującego na stałe był konsultowany w kraju przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii. W przeprowadzonych ankietach za jego pozostawieniem opowiedziało się 74 proc. pytanych osób dorosłych za czasu letniego. Chęć zaprzestania przestawiania zegarków zadeklarowało w sumie ponad 78 procent respondentów.

Co ciekawe, za zachowaniem sezonowych zmian czasu były głównie osoby młode, w wieku 18-24 lat – takie zdanie wyraziło 38,7 proc. osób w tej grupie. Za obowiązywaniem na stałe czasu zimowego opowiadali się głównie pracownicy gospodarstw rolnych, niewykwalifikowani robotnicy i niepracujące gospodynie domowe (w sumie niecałe 15 proc. badanych), natomiast zdania nie miało prawie 11 procent pytanych osób.

Choć zniesienie zmian czasu pociąga za sobą koszty, daje również oszczędności. Dla ludzi, zwłaszcza pracujących, to natomiast istotna korzyść zdrowotna.

Jak zmiany czasu zaburzają rytm biologiczny?

Każdy organizm ma swój biologiczny rytm, który reguluje jego działanie. Na biorytm, nazywany też cyklem okołodobowym, składają się cykle aktywności poszczególnych narządów i układów, które wpływają na ich kondycję i ewentualny rozwój zaburzeń. Tym aspektem naszego funkcjonowania zajmuje się chronobiologia, dzięki której wiemy też, jak przeciwdziałać niekorzystnym zmianom.

Skutki zmian czasu obejmują nie tylko odczuwane doraźnie złe samopoczucie. Funkcjonowanie w „nieodpowiednich” godzinach ma wpływ na wszystkie aspekty pracy organizmu, w tym wydzielanie enzymów trawiennych, usuwanie z wątroby toksyn, zwalczanie komórek nowotworowych, odbudowę kości czy regenerację poszczególnych tkanek.

Niedopasowanie rytmu aktywności i czuwania do naturalnego cyklu okołodobowego organizmu zaburza podstawowe procesy i ma dobitny wpływ na jakość snu. Często nie można zapewnić go sobie w optymalnych godzinach, a przy tym jest on zbyt krótki, płytki i przerywany.

Choć niedobór snu to problem, który okresowo dotyka prawie każdego, manipulowanie rytmem biologicznym dodatkowo pogarsza tę sytuację. Skutki są natomiast groźne – niedostateczna regeneracja w nocy nie tylko zwiększa podatność na urazy i wypadki, ale też podnosi ryzyko rozwoju poważnych chorób, m.in. krążenia, metabolicznych i nowotworowych.

Zmiana czasu szkodzi zdrowiu! Sprawdź, jakie są skutki przes...

Zmiany czasu źródłem objawów typu jet-lag

Zmiana czasu względem normalnych pór funkcjonowania powoduje wystąpienie szeregu nieprzyjemnych dolegliwości nazywanych objawami jet-lagu. Termin ten to nieprzetłumaczalne na polski określenie złego samopoczucia wynikającego z zaburzenia rytmu dobowego, które zostało spowodowane zmianą strefy czasowej. Zjawisko nazywane też syndromem zmiany strefy czasowej lub desynchronozą zgodnie z nazwą dotyka osób, które w szybkim tempie zmieniają strefę czasową, np. poprzez podróż samolotem, a co za tym idzie – rytm swojej aktywności i snu.

Takie objawy pojawiają się też w podobnych sytuacjach, m.in. zmiany godzin pracy (zwłaszcza w przypadku rozpoczęcia pracy zmianowej) czy przestawienia się na nocny tryb życia, a przez wielu ludzi są też odczuwane również przy popychaniu i cofaniu zegara.

Objawy typu „jet lag” wnikają z zaburzeń cyklu snu i czuwania i obejmują najczęściej:

  • bóle głowy,
  • uczucie ciężkości w czaszce,
  • zawroty głowy
  • nadmierna senność,
  • problemy ze snem,
  • rozdrażnienie,
  • problemy z koncentracją,
  • zmęczenie,
  • dezorientacja,
  • zły nastrój,
  • osłabienie apetytu,
  • zaburzenia gastryczne, m.in. biegunki i zaparcia.

Dlaczego boli głowa? 13 najczęstszych przyczyn bólu głowy i ...

Jak ograniczyć negatywne skutki zmiany czasu?

Przesunięcie pór snu i czuwania względem wcześniejszych „ustawień” zegara biologicznego utrudnia normalne funkcjonowanie, a ich ponowna synchronizacja zajmuje od kilka dni do kilku tygodni.

Adaptację do zmian można jednak przyspieszyć za pomocą odpowiednich działań:

  • odpowiedni odpoczynek w okresie poprzedzającym zmiany,
  • przestawienie godzin snu, by dopasować je do nowych warunków,
  • unikanie używek takich jak kofeina i alkohol, które zaburzają rytmy dobowe (w przypadku podróży – zwłaszcza przed i w trakcie lotu),
  • zapewnienie sobie dużej ilości światła słonecznego abo jasnego światła białego,
  • odpowiednie nawodnienie organizmu,
  • robienie sobie 20-minutowych drzemek,
  • kontrola nad problemami zdrowotnymi, takimi jak cukrzyca, choroby układu krążenia czy płuc,
  • regularna aktywność fizyczna,
  • zbilansowana dieta – osoby stosujące zdrową dietę odczuwają mniej objawów typu jet-lag.

Jak ćwiczyć, by zmniejszyć efekty zmiany czasu? W badaniu opisanym na łamach „The Journal of Physiology” wykazano, że najważniejsza jest pora aktywności, ponieważ wpływa na wydzielanie hormonu snu – melatoniny.

Ćwiczenia fizyczne o 7 rano lub godzinach 13:00-16:00 pomagają przestawić rytm biologiczny na wcześniejsze godziny funkcjonowania, a trening pomiędzy 19:00 a 22:00 powoduje jego opóźnienie.

Natomiast ruch w godzinach 1:00-4:00 lub o 22:00 nie wpływał na poziom melatoniny u sprawnych fizycznie uczestników badania, którzy przez godzinę wykonywali umiarkowanie intensywny trening na bieżni.

Dowiedz się też na temat:

Jak ograniczyć objawy jet-lagu przy podróży samolotem?

Rozwinięte objawy jet-lagu pojawiają się zwykle przy przekraczaniu więcej niż 2 stref czasowych. Dolegliwości są zwykle łagodniejsze u dzieci, a ich dotkliwość rośnie z wiekiem. Na ich odczuwanie wpływa też stan zdrowia.

Warto wiedzieć, że przykre symptomy są silniejsze przy przemieszczaniu się na wschód niż na zachód, ponieważ w tym pierwszym przypadku różnica czasu jest większa. Podróż na wschód wiąże się z koniecznością cofnięcia zegarka, co oznacza, że pozostaje nam mniej czasu na „dojście do siebie” po zmianie.

By ograniczyć jet-lag po długiej podróży, warto wybierać loty z lądowaniem o wczesnych godzinach lokalnego czasu, by zapewnić sobie najwięcej snu w okolicach godziny 22. Na kilka dni przed wylotem dobrze jest zwiększyć liczbę godzin snu: przy podróży na wschód poprzez chodzenie wcześniej do łóżka, a przy locie na zachód – poprzez późniejsze kładzenie się i wstawanie.

Chcąc zmniejszyć zaburzenia rytmu dobowego spowodowane nadmiarem światła w porach, które po zmianie czasu będą przypadać w nocy, nawet w pomieszczeniach (np. w kabinie samolotu czy na lotnisku), warto nosić ciemne okulary przeciwsłoneczne.

W przypadku planowana długich lotów warto zadbać wcześniej o dobre nawodnienie oraz dotlenienie płuc, ponieważ wraz z obniżeniem się ciśnienia w kabinie zmniejsza się też ilość tlenu otrzymywanego przez organizm. Drastycznie spada też wilgotność powietrza, przez co z ustroju tracone są zwiększone ilości wody. W trakcie podróży dobrze też co jakiś czas planować krótkie drzemki, używając zatyczek do uszu i maseczki na oczy.

By nie pogłębiać zaburzeń rytmu dobowego, na pokładzie samolotu należy unikać napojów alkoholowych i zawierających kofeinę. Na miejscu warto zaś unikać przez pewien czas intensywnej aktywności fizycznej. W dopasowaniu cyklu aktywności do aktualnego czasu pomoże też fototerapia z użyciem specjalnych lamp emitujących jasne białe światło.

Nie możesz zasnąć? Poznaj 10 domowych sposobów na bezsenność!

ZOBACZ: Ekrany nie tylko niezdrowe dla oczu, ale też... dla skóry! Niebieskie światło zaburza bowiem naturalny rytm dobowy organizmu, zwłaszcza podczas pracy do późnych godzin nocnych

Wideo

Materiał oryginalny: Zmiana czasu jest niekorzystna dla zdrowia i będzie zniesiona! Sprawdź, dlaczego szkodzi i dowiedz się, kiedy nastąpi to po raz ostatni - Strona Zdrowia

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.