Powstanie Styczniowe - jak świat przyglądał się walce Polaków

Jacek Stawiski, publicysta TVN 24
Powstanie styczniowe nie było lokalnym konfliktem, lecz elementem ówczesnej geopolitycznej układanki na świecie.

ZOBACZ KONIECZNIE, CO O POLAKACH MYŚLELI BISMARCK I ANGLICY:
150 rocznica powstania styczniowego

Wydawać by się mogło, że prasa amerykańska 150 lat temu nie będzie zainteresowana wydarzeniami w Polsce. W Stanach Zjednoczonych trwała niezwykle krwawa wojna secesyjna, jej finał w 1863 r. nie był jeszcze przesądzony. Okazuje się jednak, gdy przeglądamy prasę z tamtego okresu w Bibliotece Kongresu USA, że o powstaniu styczniowym pisano dużo, często na pierwszych stronach. Do Ameryki wieści z Europy Środkowej docierały najczęściej poprzez prasę europejską, stąd amerykańskie gazety przedrukowywały często doniesienia gazet angielskich, niemieckich, francuskich czy rosyjskich. Powstanie styczniowe było dalekim echem układu międzynarodowego, którego elementem była wojna domowa w USA. Choć formalnie Francja zachowywała neutralność w wojnie secesyjnej, to Napoleon III sympatyzował z Południem. Cesarz, przynajmniej dyplomatycznie, przez jakiś czas popierał Polaków w czasie powstania. Ewentualne wystąpienie zbrojne Paryża przeciwko Rosji w Europie oznaczałoby prawdopodobnie kłopoty Południa i większe szanse na zwycięstwo Północy. W prasie za oceanem dominowała sympatia dla Polaków walczących o niepodległość w stosunku do Rosji. Oto kilka przykładów, jak różne dzienniki relacjonowały przebieg walk powstańczych oraz międzynarodowe reakcje na wydarzenia w Polsce.

"Democrat and Sentinel"4 marca 1863 r.

"Columbia Democrat" ubolewała nad porażką powstania styczniowego. Gazeta obawiała się, że to skłoni Francję do większego zaangażowania w Meksyku

"(…) Z londyńskiego »The Times«: Wszystkie informacje, jakie otrzymujemy z Polski, przekonują nas, że nie było przesadą określanie powstania polskiego jako ważnego wydarzenia. Nie zamierzamy zaprzeczać, że powstanie może zostać stłumione przy użyciu przeważającej siły zbrojnej. Ale nie będzie to umniejszało rangi walki narodu, który doprowadzony do szaleństwa opresją władz i rządu, rządu, który, oprócz tego że jest nam obcy, to wprowadził do naszego humanistycznego i rozumnego wieku zasady, według których zgodne z prawem było wyzyskiwanie rozdzielonych prowincji Polski. Wieści, jakie otrzymujemy telegraficznie, pokazują, że te niepokoje nie mają charakteru lokalnego albo, jak chciałby cesarz Rosji, to skutek agitacji rewolucyjnej wśród bardziej rozpalonych głów. Równocześnie od jednego krańca kraju do drugiego trwają wystąpienia przeciwko rosyjskiej władzy, a walki mają udowodnić, że powstańcy, chociaż trudno im będzie o zwycięstwo, są zdecydowani wziąć odwet. Doniesienia, które, co trzeba pamiętać, pochodzą ze źródeł rosyjskich, pokazują, że wojska imperialne napotkały silny opór wszędzie tam, gdzie usiłowały rozpędzić powstańców. Faktem jest, że w Warszawie jest spokojnie, ale w mieście tym mieści się garnizon rosyjskiej armii, a garnizon jest tak silny jak wszystkie wojska rozmieszczone w Anglii i Walii. Ale trochę dalej od stolicy już nie wydaje się, że spokój został przywrócony. W miastach Siedlce i Płock, oddalonych od siebie, miały miejsce starcia rosyjskich wojsk z powstańcami. Mówi się, że Rosjanie zostali zmuszeni do odwrotu. Biorąc pod uwagę, że w krótkim czasie te grupy walczące będą wyparte z miast i wiosek i będą zmuszone prowadzić nieregularną walkę powstańczą, chroniąc się w lasach, można zadać pytanie: Co osiągnął rosyjski rząd? Kiedy telegraf ogłosi, że powstanie zostało »stłumione«, a w tym lub innym mieście »panuje« porządek i przywódcy powstańczy zginęli na szubienicy albo od kuli, lub dwójkami, maszerują w kajdanach przez pustkowia Rosji do ziem, z których nie ma powrotu, to w jakim stopniu pozycja cara będzie lepsza od tej, jaką miał tuż przed wybuchem powstania? W kraju będzie o kilka tysięcy mniej Polaków, ale za to pojawi się nowa, straszna pamięć między podbitymi i zdobywcą. Jeśli do tego momentu cokolwiek zostało zrobione dla pojednania, jeśli jakakolwiek grupa Polaków została przekonana do zgody na rządy Rosji jako na coś nieuchronnego, a nawet do uzyskania obywatelstwa wielkiego imperium jako ekwiwalent za utratę państwowości , to nowe powstanie, stłumione przy większym rozlewie krwi i ukarane z większą surowością niż zwykle, musi na lata wyalienować tych Polaków od władcy, który dla nich wydaje się tylko obcym ciemiężcą (…)".
"New York Daily Tribune"środa 1 kwietnia 1863 r.

"(…) Od korespondenta »New York Daily Tribune« w Paryżu, 13 marca 1863 r.: Polska rewolucja zajmuje uwagę opinii publicznej we Francji, a brak sprawdzonych w pełni faktów o sytuacji dyplomatycznej i wojskowej sprawia, że pojawiają się przypuszczenia. Jednak kilka ważnych faktów pojawiło się. Pomimo wielu oficjalnych zaprzeczeń ze strony Rosji patriotyczne oddziały polskie raczej rosną w siłę niż maleją. Innym faktem jest to, że tajny polski rząd patriotyczny przekazał władzę dyktatorską generałowi Marianowi Langiewiczowi. Proklamacja Langiewicza, że przyjmuje władzę, zwiększyła chęć walki i poczucie zjednoczenia wśród Polaków. Inny fakt jest taki, że polscy członkowie tak zwanej Rady Stanu w Warszawie złożyli rezygnację, podobnie rezygnację złożyli członkowie warszawskiej rady miejskiej. Nie mamy informacji, że zostali za ten czyn opozycyjny zesłani na Syberię. To by świadczyło, że najbardziej niechętni Polacy nabierają odwagi, najbardziej ślepi zaczynają widzieć, mało aktywni czują wstyd, a rząd rosyjski nie może się odważyć ich ukarać okrutnie, jak zwykle to czynił. Między rządami innych państw trwają kontakty, ponieważ polskie powstanie naruszyło równowagę sił. Żaden z tych rządów nie troszczy się ani trochę o sprawę polską. Francja, Anglia i Austria, szczególnie te dwa ostatnie kraje, chcą widzieć osłabioną Rosję i dlatego żądają Królestwa Polskiego według traktatów z 1815 r. Ale to nie usatysfakcjonuje i nie powinno usatysfakcjonować Polski. Zgodnie z polskimi szerszymi oczekiwaniami przeciwko odbudowie Polski będą Austria i Rosja jednocześnie, to oznaczałoby dla Austrii oddanie Węgier i Wenecji.

Najszczerszy w działaniach jest najprawdopodobniej Napoleon zachęcający cara Aleksandra do bycia mniej okrutnym wobec tego nieszczęsnego kawałka Polski, który dostał od poprzedników. Napoleon doradzał carowi to samo, co niedawno doradzał papieżowi: Zrób takie ustępstwa na rzecz poddanych, aby zachęcić ich przyjęcia rządów. To sprawi, że walczący nie będą mieć poparcia. Ale Aleksander powiedział, że nie uczyni tego tak długo, jak nie podporządkuje ponownie Polaków.

Telegram z Krakowa, 14 marca 1863 r.: (…) Przednie straże oddziałów Mariana Langiewicza są w pobliżu Miechowa. W bliskim sąsiedztwie doszło do potyczek Polaków z Rosjanami. Oddziały rosyjskie rozmieszczone pod Olkuszem, Wolbromiem i Miechowem zostały wzmocnione. Znaczące siły powstańcze znajdują się pod Koninem.

Telegram z Krakowa, 15 marca 1863 r.: Tylko 12 z 36 członków Rady Stanu w Warszawie jest niezależnych od rządu rosyjskiego, nie otrzymują pensji. Sześciu złożyło dymisję, sześciu przebywa za granicą. Rosjanie zdobyli i splądrowali Michałowice (przed Krakowem), dopuścili się masakr w Giebułtowie (przed Krakowem). Tysiąc powstańców jest zorganizowanych w Lublinie, są świetnie uzbrojeni i proklamowali utworzenie Rządu Narodowego.

Telegram ze Lwowa, 14 marca 1863 r.: Większa część sił Langiewicza jest zgromadzona pod Miechowem, gdzie wczoraj doszło do walk Polaków z Rosjanami. Rozwija się akcja powstańcza w guberni kaliskiej. Przyjmuje się, że powstanie rozszerzyło się na Podolu, a powstańcy gromadzą się pod miastem Bar.

Telegram z Torunia, 15 marzec 1863 r.: Władze rosyjskie wprowadziły stan oblężenia w guberni mińskiej, w prowincjach i miastach Pińsk, Słuck, Nowogródek.
Telegram z Warszawy, 14 marca 1863 r.: Wielki Książę Konstanty wyjechał do Skierniewic, gdzie będzie odwiedzał miejsca walk. Szef tajnego Komitetu Rewolucyjnego zakazał mieszkańcom Warszawy składania podpisów pod adresem do cesarza, jaki proponuje margrabia Wielopolski.

Depesza z Krakowa, 16 marca 1863 r.: Wielkie masy rosyjskich żołnierzy zmierzają w stronę Polski i Litwy.

Telegram z Wilna, 14 marca 1863 r.: rosyjski oddział piechoty wpadł w zasadzkę trzy i pół mili od Wilna. Zginęło 250 żołnierzy (…)".

"Columbia Democrat"sobota 18 kwietnia 1863 r.

"(…) Zwracamy się do władz w Waszyngtonie, aby spoglądały na polityczny horyzont w Europie. Sprawy nie wyglądają tak dobrze jak jeszcze dwa tygodnie temu. Polskie powstanie, nad czym głęboko ubolewamy, jest rozbite. Polski dyktator Langiewicz już nie przebywa na polu walki, jest w Galicji, austriackiej Polsce, gdzie został skierowany do Krakowa albo do jakiegoś innego miasta. Dowiadujemy się także z »Gazety Augsburgskiej«, bardzo dobrze poinformowanej, że tak wielka jest liczba żołnierzy, których car wysyła do Polski, że nawet rząd austriacki zażądał od Rosji wyjaśnień, jaki jest ostateczny cel ich wyprawy. Niewątpliwie intencją cara jest, po tym jak stanie się ponownie panem sytuacji, ogłoszenie amnestii i reform. Raport dla Senatu Francji dotyczący przedmiotu dyplomatycznych petycji na rzecz Polski na taki kierunek wskazuje. To będzie kolejny triumf dyplomacji francuskiej. Napoleon będzie teraz w stanie skierować swoją uwagę na inny skrawek świata [chodzi o zaangażowanie w wojny w Meksyku i USA - przyp. J. St.] (…)".

"Daily Empire"14 grudnia 1863 r.

"(...) Na Festiwalu Polskim w Nowym Jorku Richard O'Gorman, wybitny irlandzki mówca, wystąpił z krytyką rządu Stanów Zjednoczonych, który wydał bankiet na cześć floty rosyjskiej w Zatoce Nowojorskiej. Członkowie rządu sympatyzują z walką Murzynów o wolność, to jednak nie przejawiają sympatii wobec Polski. Podbój Polski to największa zbrodnia czasów współczesnych. To dzieło kreatur, które uznały, że przemoc jest władcą, oraz że nie ma Boga, po czym podjęły się podboju i rozczłonkowania Polski, teraz Polskę utrzymują pod stopami tyranów, używając morderstw, konfiskat, wypędzeń, więzień, kajdan. Nie ma takiej agonii, której by szlachetni Polacy nie wycierpieli. Każdy, komu miła jest cnota i odwaga, musi uronić łzę nad cierpieniami i nieszczęściami Polski. Teraz Polacy, źle uzbrojeni, uzbrojeni w kosy walczą przeciwko najlepiej wyposażonej armii Europy. Rosyjska armia liczyć może nawet milion ludzi i ma za sobą zaplecze potężnego imperium. Fakt, że Polacy są na tyle odważni, aby mimo tylu przeciwności podjąć walkę, wystarcza, aby zasłużyć na wieczny podziw ludzkości. Powinno się o nich pamiętać jak o trzystu Spartanach w Wąwozie Termopilskim (…)".

Źródło: Biblioteka Kongresu USA

FLESZ: Kiedy będzie wiosna? Zwierzęta dają sygnały.

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 11

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

r
realista

"bez powstania Kościuszkowskiego ,Listopadowego czy tez Styczniowego nigdy ale to nigdy !!nie bylibyśmy przygotowani do odzyskania niepodległości w 1918 r i jej utrzymania", to proszę wyjaśnić jak to się udało Litwinom, Czechom, Słowakom, Ukraińcom i wielu innym nacjom???

G
Gość

banda cyników i fanatyków z fundamentalistami skrzyżowana próbuje podważać międzynarodowy i i krajowy porządek pod hasłem "po nas choćby potop". Wyrzynają się w intrygach jak Grabowski Bobrowskiego (Grabowski - hrabia i kuzyn Bobrowskiego zastrzelił go w sprowokowanym pojedynku), okradają powstańczą kasę lub chcą przechwycić władzę (Langiewicz), a na dodatek cała godna pożałowania awantura nie jest przeciw Rosji tylko przeciw margrabiemu Wielopolskiemu, który zdołał przywrócić autonomiczny rząd cywilny złożony z Polaków etnicznych w Kongresówce. A wszystko to dlatego, że nadwiślańscy poddani Cara - Króla Polskiego w kolaboracji z konserwatywnymi poddanymi Cara - Króla Polskiego z Rosji chcieli utrącić liberalną politykę Rosjan - okcydentalistów prowadzą po nastaniu "odwilży posewastopolskiej". Jeżeli ci "powstańcy" byli na czyimś żołdzie - to najwyżej jakieś ówczesnej Ochrany (ona jeszcze nie istniała). I tutaj jest rzeczywiście podobieństwo z powstańcami śląskimi - jedni i drudzy za cudze srebrniki wywołali krwawą wojnę domową. Jedni za francuskie a drudzy za ruskie. Czy za 150 będą także fetować podobnie al-Kaidę i dzielnego Osamę straconego przez Wuja Sama niczym Car kazał stracić naczalstwo powstania na stokach warszawskiej Cytadeli?.

r
robi

ale też szczytowym punktem życia ich pokolenia i odniesieniem dla dwóch następnych. Gdy bezinteresowny patryjotyzm, nadzieja, miłość i przyjaźń kwitła śród pół bitewnych. Dzisiaj jest powodem do dumy, gdyż naród nasz nigdy nie ugiął karku przed niewolą a tego karku pomimo rozlicznych prób nie udało mu sie złamać. Mamy więc przed sobą przyszłość.

S
Sandman

I jednym i drugi strzelano czasami zdradziecko w plecy. I robili to sąsiedzi.

E
ELWIRA

jw.

O
Oberschlesier

gdybym wtedy żył w Kraju Przywislanskim to bym napisał adres do cara zeby zrobił porzadek z tymi Polakami i przywrocił spokój bo nie mozna normalnie zyc i pracować

d
dociekliwy

każdy zryw powstańczy miał wiele wymiarów ! - nie tylko klęski ale też drogowskazu i nauki która była banalnie prosta bez dyplomacji i bardzo dobrze wybranego terminu powstania się nie uda !!!ale bez szabli też nie było mowy o odzyskaniu niepodległości - i widać to wyraźnie w myśli politycznej zarówno Dmowskiego jak i Piłsudskiego - i nie tylko u niech zresztą - bez powstania Kościuszkowskiego ,Listopadowego czy tez Styczniowego nigdy ale to nigdy !!nie bylibyśmy przygotowani do odzyskania niepodległości w 1918 r i jej utrzymania - i wbrew pozorom kazde z tych powstań było potrzebne bez nich sprawa Polska na salonach Europy na początku 20 wieku mogła by być tylko jakimś epizodem nic nie znaczącym zakończonym utworzeniem malutkiego państwa w centrum europy uzależnionego całkowicie od któregoś państw ościennych - REASUMUJĄC NIEPODLEGŁOŚĆ JAK WARTOŚĆ NADRZĘDNA ZOSTAŁA ZAPROGRAMOWANA NARODOWI WŁASNIE DZIĘKI POWSTANIOM !- a każde z nich było ciągłością upominania się o prawa z konstytucji 3 maja !

e
ed

Dopiero jak będziecie mieli islamistów za sąsiadów za ścianą własnego mieszkania ( tak jak jest w Niemczech i Francji ) to zrozumiecie sens takich misji !

d
dr. Manco

POlacy rządzą narodem ?

l
leszek

DO LIBERAL taki idiota juz jest wysyla wojsko do Afryki do Mali bo unia tak postanowila, z unia Polska nie jest zwiazana zadnym paktem militarnum,NATO sie nie angazuje a Sikorski stoi na bacznosc,zastanawiam sie skad mamy takich wybitnych obywateli swiata w polskim rzadzie

L
Liberał

Fakt, że Polacy popełnili w swojej historii parę tragicznych błędów, że bezsensownie się wykrwawiali, że posyłali na śmierć swoja elitę, że poświęcali się dla innych narodów to jedno, ale kultywowanie tego zamiast mocnego potępienia tych dramatycznie głupich decyzji to drugie. Podtrzymywanie kultu samobójczych powstań może nam fatalnie zaszkodzić w chwilach próby gdy zamiast cierpliwości lub działań dyplomatycznych "wyskoczy" ktoś (zdrajca, prowokator czy idiota) znowu pośle dzielnych polskich chłopaków na pewną śmierć.

Dodaj ogłoszenie