Pisarz, noblista, wieczny prowokator - Guenter Grass kończy 85 lat

Redakcja
Dla niemieckiego pisarza Guentera Grassa literatura była zawsze raczej politycznym orężem niż sztuką dla sztuki. Pochodzący z Gdańska, zasłużony dla polsko-niemieckiego pojednania laureat literackiej Nagrody Nobla z 1999 roku, skończy we wtorek 85 lat.

Naruszanie tabu i polityczna prowokacja są znakiem firmowym Grassa, którego nawet nieustraszony autor "Szatańskich wersetów" Salman Rushdie podziwia jako wzór artysty zaangażowanego.

"Cieszę się, że Grass mimo swojego wieku, nie siedzi z fajką za piecem, lecz idzie do ludzi i wkurza ich" - powiedział Rushdie niedawno gazecie "Berliner Zeitung". Jego zdaniem, świat bardzo potrzebuje takich prowokatorów jak Grass, "potrafiących wsadzić szpilę", a Grass "jest w tym bezkonkurencyjny".

Grass zrobił ostatnio wiele, by ugruntować swoją sławę niewygodnego artysty. W wydanym pod koniec września tomiku wierszy "Eintagsfliegen" ("Jętki") określa w jednym z wierszy mianem bohatera izraelskiego technika nuklearnego Mordechaja Vanunu, który ujawnił za granicą tajemnicę izraelskiego programu atomowego i został za to skazany w Izraelu na 18 lat więzienia.

W ten sposób pisarz kontynuuje bezpardonową krytykę władz Izraela, rozpoczętą w kwietniu bieżącego roku, gdy w innym wierszu napiętnował politykę tego kraju wobec Iranu jako "zagrożenie dla pokoju światowego".

Fala oskarżeń o antysemityzm, czy wręcz nazistowskie sympatie, a także uznanie go przez władze izraelskie za osobę niepożądaną, nie zrobiły na Grassie większego wrażenia. "Nie będę dłużej milczał" - powtarza, podkreślając, że celem ataku jest izraelski rząd a nie Żydzi.

Niepokorny artysta urodził się 16 października 1927 roku w Gdańsku, mającym wówczas status wolnego miasta. Na wychowanie chłopca duży wpływ miała matka - Kaszubka i katoliczka, a młody Guenter służył do mszy jako ministrant. Dopiero w 1974 roku wystąpił z Kościoła katolickiego, protestując przeciwko stanowisku biskupów w sprawie aborcji.

Powołany przed końcem wojny do wojska, ranny podczas walk Grass dostał się do amerykańskiej niewoli. Po zwolnieniu z obozu zarabia na chleb jako pomocnik w zakładzie kamieniarskim, potem studiuje rzeźbę i grafikę w Duesseldorfie i Berlinie. Debiutuje tomikiem wierszy "Zalety przepiórek" (1956).

Światowy rozgłos przyniosła mu powieść "Blaszany bębenek" (1959) - pierwsza część "Gdańskiej trylogii", na którą składają się ponadto "Kot i mysz" (1961) i "Psie lata" (1963).

Historia Oskara Matzeratha - chłopca z niemiecko-kaszubskiej rodziny z Gdańska, który na znak protestu przeciwko nazistom przestaje rosnąć, pozostając karłem - weszła do kanonu światowej literatury jako przykład udanego obrachunku z hitlerowską przeszłością Niemiec.

Od początku lat 60. Grass angażuje się po stronie opozycyjnej SPD i jej szefa Willy’ego Brandta. Pisze przemówienia, wymyśla hasła wyborcze, wzywa na wiecach do głosowania na socjaldemokratów. Towarzyszy Brandtowi w jego podróży do Polski w grudniu 1970 roku, podczas której kanclerz RFN uznaje granicę na Odrze i Nysie, wbrew stanowisku większości mieszkańców zachodnich Niemiec. Sam Grass podkreśla wielokrotnie, że utrata Pomorza czy Dolnego Śląska to zasłużona kara za niemieckie zbrodnie.
Od protestów robotników na polskim wybrzeżu w grudniu 1970 roku Grass śledzi uważnie sytuację w Gdańsku, sympatyzując z polską opozycją. W "Solidarności" pisarz dostrzegł realizację idei masowego spontanicznego ruchu rewolucyjnego. Jednak jego kontakty z polską opozycją nie są pozbawione napięć, a spór dotyczy między innymi polityki USA oraz wpływu papieża Jana Pawła II i Kościoła katolickiego na demokratyczną opozycję w Polsce.

W czasie zjednoczenia Niemiec Grass po raz kolejny płynie pod prąd i deklaruje się jako przeciwnik szybkiego procesu polegającego na przyłączeniu byłej NRD do RFN; ostrzega też przed niebezpieczeństwem nacjonalizmu w zjednoczonych Niemczech.

Zagorzały przeciwnik ziomkostw i Związku Wypędzonych, zaskakuje czytelników powieścią "Idąc rakiem" (2003), w której podejmuje temat zatopienia w styczniu 1945 roku przez radziecki okręt podwodny statku "Wilhelm Gustloff" z tysiącami niemieckich uchodźców na pokładzie.

W 2006 roku Grass publikuję z kolei autobiograficzną książkę "Przy obieraniu cebuli", w której przyznaje się służby pod koniec wojny w osławionej formacji Waffen-SS. Nie tyle sam wojenny epizod, ile ukrywanie tego wstydliwego faktu przed opinią publiczną przez ponad 60 lat zaszkodziło poważnie prestiżowi autora, a w komentarzach pojawił się zarzut hipokryzji. "Milczałem ze wstydu" - tłumaczył się Grass.

Powtarzające się prowokacje sędziwego pisarza coraz częściej spotykają się z niezrozumieniem i krytyką. Grass "wpadł w pułapkę narcyzmu" - twierdzi frankfurcki psycholog społeczny Hans-Juergen Wirth. Jego zdaniem, pisarz chce za wszelką cenę pozostać w centrum uwagi, lecz jego siły twórcze słabną, dlatego sięga po prowokację. Sławny krytyk Marcel Reich-Ranicki, który nigdy nie przepadał za twórczością noblisty, wyraził zarzuty wobec pisarza jeszcze dobitniej: "Grass zrozumiał, że atakując Żydów można wiele zyskać - można zwrócić na siebie uwagę".

Wideo

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

t
tutveise
check [u**********uk.samsenroad.com/]lv uk[/url] online
c
clierlecy
Socrates Potter the psv p ekingwolfcspl1 qzh e dlb w
h power encourages g zqw f fcd r ofu g qwz r ohx x qxf c fbm w rzn m tji m xga e jii
Dodaj ogłoszenie