Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku: O historii językiem XXI wieku

Redakcja
Zwycięska koncepcja Muzeum II Wojny Światowej
Zwycięska koncepcja Muzeum II Wojny Światowej G. Mehring/Dziennik Bałtycki
Nowoczesne, zarówno pod względem formy, jaki i działalności - takie ma być Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, którego budowa ruszy w przyszłym roku. Nic dziwnego, patronują mu swoim majestatem władze Rzeczypospolitej. Z pomysłem utworzenia miejsca upamiętniającego tragiczne wydarzenia lat 1939-1945 wyszedł w 2007 r. premier Donald Tusk. Prace nad muzeum rozpoczęły się w 2008 r. powołaniem Pawła Machcewicza na pełnomocnika premiera ds. Muzeum II Wojny Światowej, a zakończą się wraz z otwarciem placówki, planowanym na 1 września 2014 r. - dokładnie w 75. rocznicę ataku na Westerplatte.

Według założeń twórców muzeum ma być miejscem, w którym spotkają się doświadczenia różnych narodów połączonych wspólną tragedią. Ich celem nie jest stworzenie muzeum martyrologii narodu polskiego, lecz instytucji o przekazie uniwersalnym, przedstawiającą wojnę jako wielowątkowe wydarzenie, najbardziej dramatyczny okres w dziejach Europy Środkowo-Wschodniej XX w. Narracja przygotowywanej ekspozycji dzieli się na kilka części tematycznych, a jej główną osią będą: wątek losów ludności cywilnej, żołnierzy i jeńców, terror okupacyjny, ludobójstwo.

Rolę uzupełniającą odgrywać będą części dotyczące wątku militarnego i aspektu dyplomatyczno-politycznego. Choć wydarzenia, których dotyczy tematyka muzeum, mają określone ramy czasowe, narracja nie została usytuowana w konkretnych datach rozpoczęcia i zakończenia działań wojennych. Dla dopełnienia ideowego przekazu ekspozycję rozpocznie przedstawienie drogi, która doprowadziła do wybuchu wojny, a zakończy skrótowe przedstawienie jej skutków. Wszystko opracowane w nowoczesnej, niebanalnej formie.

Czytaj też:Gdańsk: Procedury kontra Muzeum II Wojny Światowej

Szklane gabloty, wystawy fotograficzne, przewodnik z ciekawostkami w zanadrzu - tego w gdańskim muzeum nie znajdziemy. Ekspozycję planszową zastąpiły wystawa przestrzenna i przekaz symboliczny. Wielka swastyka zawieszona pod sufitem obrazuje cień rzucony na Europę przez faszystowskie Niemcy. Bogate formy scenograficzne przenoszą zwiedzających na ulice okupowanych miast. Tradycyjne muzealne zbiory wyeksponowane w nowoczesnej, multimedialnej formie pozwalają na emocjonalną identyfikację z doświadczeniami ludzi tamtych czasów. Bo celem tego muzeum jest nie tylko przekazanie historycznych faktów, lecz także, a może przede wszystkim, wywołanie silnych uczuć, skłonienie do refleksji.

Projekt wystawy głównej oraz scenariusz jej zwiedzania przygotowała belgijska pracowania designerska Tempora wyłoniona w międzynarodowym konkursie w 2009 r. Materiały do poszczególnych części wystawy pracownicy muzeum zbierają podczas kwerend historycznych i muzealnych. Do tej pory odwiedzili m.in. archiwa: Instytutu Pamięci Narodowej, Muzeum Norweskiego Ruchu Oporu w Oslo, Wojskowy Instytut Historyczny w Pradze oraz Muzeum Żydowskie w Berlinie. Pod koniec 2010 r. łączna liczba eksponatów wynosiła ok. 3,2 tys.

Czytaj też:72. rocznica wybuchu II wojny światowej. Prezydent na Westerplatte o bohaterstwie walczących

Antywojenny przekaz muzeum zawiera nie tylko ekspozycja, lecz również budynek jego siedziby. Jej projekt również wyłoniony został w drodze międzynarodowego konkursu, w którym chęć udziału zgłosiło aż 328 uczestników z 42 państw. Ostatecznie, 11-osobowe jury, w skład którego weszli m.in. architekt Daniel Libeskind, historyk sztuki Jack Lohman, grafik Andrzej Pągowski, historyk Wojciech P. Duda i zastępca prezydenta Gdańska Wiesław Bielawski, wybierało z pośród 129 prac. Konkurs został rozstrzygnięty 1 września 2010 r., a najlepszym okazał się projekt gdyńskiego studia architektonicznego Kwadrat, które ramach nagrody otrzymało 80 tys. euro.

Autorzy zwycięskiej pracy poprzez przestrzenny podział budynku na trzy sfery przedstawili w sposób symboliczny związek przeszłości z teraźniejszością i przyszłością. Wojna ukryta została w podziemiach. Prowadzi do nich pochylania zawieszona nad szczeliną, łączącą wnętrze muzeum ze światem zewnętrznym. Zejście w dół powoduje stopniową zmianę nastroju zwiedzających. Rośnie ciekawość, pojawia się niepokój. Rozpoczyna się wędrówka przez kolejne etapy wojny, od działań prowadzących do jej wybuch, po jej dramatyczne skutki.
Droga przez kolejne sale wystawowe, pełna napięcia, a zarazem refleksyjna, ostatecznie ma swój koniec na powierzchni, co symbolizuje przekonanie, że szerzenie idei antywojennych może zaowocować pokojowym współżyciem wszystkich ras i narodów. Plac wokół pawilonu także pełni funkcje wystawiennicze podczas ekspozycji okresowych. Nad całością góruje, wyłaniający się z ziemi obelisk pawilon, łączący symbolikę i funkcjonalność. Za wieńczącą konstrukcję ogromną szybą rozpościera się widok na tętniący życiem współczesny Gdańsk. Ten niezwykły punkt widokowy jest kolejnym atutem przyszłej siedzimy muzeum.

Czytaj też:Gdańsk: Procedury kontra Muzeum II Wojny Światowej

Muzeum II Wojny Światowej to ogromne przedsięwzięcie realizowane z dużym rozmachem. Na jego realizację rząd przeznaczył z budżetu państwa 358,4 mln zł. Pod przyszłe muzeum przeznaczono teren o powierzchni 1,7 tys. mkw. i wartości 53 mln zł. Budynek ma mieć w sumie 23 tys. mkw. powierzchi 25 m wysokości. Ekspozycja stała zajmie ok. 4 tys. mkw., zaś powierzchnia przeznaczona na wystawy czasowe - ok. 1 tys. mkw. Łącznie z pracami budowlanymi muzeum będzie kosztować 230 mln zł. Wzniesione zostanie na obrzeżach starego Gdańska przy ulicy Wałowej, 3 km drogą wodną od Muzeum Westerplatte, które stanie się jego częścią. Nieopodal, na terenie Stoczni Gdańskiej powstanie Europejskie Centrum Solidarności upamiętniające wydarzenia Sierpnia '80. Od strony zachodniej muzeum sąsiaduje z Kanałem Raduni, od południowej otwiera się na szeroką panoramę Motławy. Projekt placówki autorstwa gdyńskich architektów doskonale wkomponowuje się w architektoniczny i urbanistyczny kształt miasta. Jednocześnie poprzez swą oryginalność, wyrazistość, a zarazem symboliczność, ma ogromną szansę stać się symbolem Gdańska XXI w.

Dzięki nowoczesnym rozwiązaniom zastosowanym przy tworzeniu ekspozycji Muzeum II Wojny Światowej z pewnością powtórzy sukces Muzeum Powstania Warszawskiego, które przez sześć lat działalności odwiedziło ponad 3 mln gości. Niewątpliwie to właśnie jego otwarcie w 2004 r. zapoczątkowało falę nowoczesnych muzeów w Polsce. W samej tylko stolicy w przeciągu najbliższych lat zaplanowano powstanie kilku nowoczesnych placówek muzealnych, których celem jest przekazywanie wiedzy w interesującej, przystępnej formie. Niektóre z nich już są dostępne dla zwiedzających. I tak w ubiegłym roku do użytku oddano, warte 81,5 mln zł Muzeum Fryderyka Chopina, najnowocześniejsze muzeum biograficzne w tej części Europy.

Czytaj też:72. rocznica wybuchu II wojny światowej. Prezydent na Westerplatte o bohaterstwie walczących

Na kwiecień 2013 r. planowane jest również otwarcie Centrum Edukacyjnego Muzeum Historii Żydów Polskich, w którym znajdzie się m.in. cyfrowa biblioteka poświęcona piśmiennictwu XVI- i XVII-wiecznemu w językach jidysz i hebrajskim. Na placu Defilad stanie z kolei Muzeum Sztuki Nowoczesnej, które podobnie jak Muzeum II Wojny Światowej zostanie otwarte w 2014 r. Natomiast w 2016 r. mają zakończyć się prace nad Muzeum Historii Polski, którego stała ekspozycja zajmować będzie aż 7 tys. mkw.

Multimedialne placówki muzealne, choć niezwykle kosztowne, cieszą się uznaniem zarówno władz państwowych, administracji miejskich, jak i potencjalnych zwiedzających. Bowiem dzięki swej atrakcyjnej formie stają się wartościową alternatywą dla weekendowych wypadów do supermarketów. Z drugiej strony dają nadzieję na zainteresowanie kolejnych pokoleń przeszłością.

Katarzyna Żyszkiewicz

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie