Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w warszawskim Muzeum Narodowym

MPZaktualizowano 
Kazimierz hr. Sobański (1859-1909). Właściciel ziemski i działacz społeczny. Współtwórca organizacji rolniczych i ziemiańskich. A przede wszystkim miłośnik numizmatyki. Swoje zbiory monet i medali ofiarował w testamencie miastu Warszawa. Dało to początek kolekcji, która obecnie w warszawskim Muzeum Narodowym liczy około 250 000 pozycji.

Sławny kolekcjoner polskich monet wywodzi się z gałęzi majętnego rodu Sobańskich, któremu fortunę zapewnili Wojciech oraz Michał (1755-1832). Ten ostatni z sukcesami inwestował w dobra zakupione w województwie bracławskim. Był współzałożycielem Kompanii Czarnomorskiej, która to rozpoczęła działalność z inicjatywy króla Stanisława Augusta w celu prowadzenia handlu w basenie Morza Czarnego. Budował również magazyny, składy towarów i bank komisowy w Odessie. Zasłynął jako darczyńca gimnazjum w Krzemieńcu.

Z kolei ojciec Kazimierz – Feliks Hilary był cenionym działaczem społecznym i fundatorem szpitali, szkół i przytułków. Współfinansował powstanie w Ursynowie seminarium nauczycielskiego, a w Obwodówce na Podolu, gdzie mieściła się główna siedziba rodu Sobańskich, otworzył szkołę średnią rolniczą. Wspierał również kościoły m.in. w Żyrardowie i Radziwiłłowie. Planował budowę świątyni w Guzowie, ale plany pokrzyżował mu brak zgody ze strony władz carskich. To właśnie Feliks Sobański nabył ziemie nieopodal Żyrardowa i rozpoczął budować w Guzowie imponujący pałac w stylu neorenesansu francuskiego.

Kazimierz Sobański urodził się 14 listopada 1859 roku w Wasylówce, w powiecie bracławskim na Podolu. Zdobył gruntowne wykształcenie. Edukację rozpoczął w kolegium jezuickim w Tarnopolu, a kontynuował w gimnazjum w Warszawie. Studiował ekonomię polityczną i prawo na uniwersytetach warszawskim i we francuskim Lille. Niedługo po studiach, przybył na Śląsk w celu odbycia praktyki rolniczej. W Grabinie koło Niemodlina trafił do majątku Stanisława Walewskiego, gdzie po raz pierwszy zetknął się z zbiorami numizmatyków. Tam narodziła się jego pasja. Zaczął zaznajamiać się z literaturą w tej dziedzinie i pozyskiwać pierwsze monety. Z czasem, jako majętny właściciel ziemski posiadał środki finansowe na rozwijanie zainteresowań numizmatyką.

Przez całe życie powiększał zbiory. Jego oczkiem w głowie były przede wszystkim polskie monety z okresu od XVI do poł. XIX w. Nie szczędził sił, ale też i środków na ich wyszukiwanie i zakup unikatów. Nie zawsze było łatwe. Regularnie prowadził korespondencję z posiadaczami monet i antykwariuszami. Odkupował całe kolekcje lub wyjątkowe okazy od zbieraczy, spadkobierców lub zdobywał w trakcie aukcji. Docierał osobiście lub przez pełnomocników do indywidualnych właścicieli najrzadszych monet, przekonując ich do sprzedaży. Niektóre, szczególnie rzadkie polskie monety Sobański pozyskał w wyniku licytacji prowadzonych w dużych europejskich domach aukcyjnych.

Zbiory gromadził w Guzowie, który od 1886 r. stał się jego własnością. Wszedł w posiadanie tego majątku, po ślubie z Marią z Górskich. Zarządzał ponad 14 tysięcy hektarów w powiatach łowickim i błońskim. W większości były to lasy, ale 3 tysiące hektarów stanowiła ziemia orna. Należały do niego również prężnie funkcjonujące gorzelnia i cukrownia. Właściciel Guzowa poza zarządzaniem majątkiem i poświęcaniem czasu na uzupełnianie kolekcji monet o kolejne okazy angażował się w działalność społeczną i charytatywną. Należał oraz wspierał kilka organizacji w tym Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie czy Towarzystwo Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych. Był prezesem zarządu skierniewickiego szpitala i założycielem organizacji rolniczych w tym Kółka Rolników powiatu błońskiego.

Kazimierz hr. Sobański zmarł w 1909 roku w Warszawie. Był bezdzietny, swoim głównym spadkobiercą uczynił bratanka Antoniego. Został pochowany na cmentarzu w Wiskitkach niedaleko swojego ukochanego Guzowa. Kilka miesięcy przed śmiercią Sobański podjął decyzję o przekazaniu miastu Warszawa jakże cennych monet i księgozbioru numizmatycznemu. Stosowany zapis popełnił w testamencie z 25 listopada 1908 r. Kolekcja nie od razu, bo dopiero w 1921 r. trafiła do Muzeum Miejskiego w Warszawie (dziś to Muzeum Narodowe). Na przeszkodzie stanęły problemy formalno-skarbowe, a potem wybuch I wojny światowej. Zbiory liczące, aż 8822 pozycji, w tym 395 złotych monet dały początek gabinetowi numizmatycznemu.

W dwudziestoleciu międzywojennym zbiory była wielokrotnie wzbogacane o nowe eksponaty pochodzące m.in. z kolekcji prywatnych lub z wykopalisk archeologicznych. Znaczna część monet i medali zaginęła bezpowrotnie podczas II Wojny Światowej. Na szczęście nie wszystkie. Wśród ocalałych rzadkości znalazł się talar koronny Jana Kazimierza z literami GBA bity we Lwowie w 1661 r. Jeszcze pod koniec XIX wieku znajdował się on w zbiorach królewskich w Sztokholmie. Dopiero upór i determinacja Kazimierza Sobańskiego doprowadziły do wymiany, w efekcie talar znalazł się wśród jego zbiorów zgromadzonych w Guzowie.

Szacuje się jednak, że spośród najcenniejszych 395 polskich złotych monet z kolekcji Sobańskiego po II Wojnie światowej pozostało w zbiorach MNW mniej niż 30. Zaginęły takie okazy jak dukat gdański Stefana Batorego z 1578 r. czy portugał litewski Zygmunta III z 1622 r. W następnych latach Muzeum Narodowe stopniowo uzupełniało kolekcję numizmatów, również o tak cenne okazy, jak te przekazane przez Sobańskiego. Gromadzono monety i medale nie tylko z ziem polskich, ale z całej Europy i Bliskiego Wschodu. Dziś kolekcja zgromadzona w Gabinecie Monet i Medali MNW liczy około 250000 pozycji.

Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie trwają przygotowania do prezentacji w 2020 r. zbiorów w zupełnie nowej odsłonie. Po raz pierwszy kolekcja monet i medali będzie dostępna w formie wystawy stałej, a historia pieniądza zostanie przedstawiona przy pomocy nowoczesnych rozwiązań wystawienniczych oraz infografik i multimediów. Tak jak Kazimierz Sobański w 1921 r. dał początek zbiorom numizmatycznym w warszawskim Muzeum Miejskim, tak niemal sto lat później, monety i medale zostaną znowu zaprezentowane publiczności. I znowu przyczynia się do tego rodzina Sobańskich. Unikatowa kolekcja będzie dostępna za sprawą daru Fundacji im. Feliksa hr. Sobańskiego.

Artykuł powstał przy współpracy z Fundacją XX. Czartoryskich.

polecane: FLESZ: 10 matek, które zmieniły świat

Wideo

Materiał oryginalny: Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w warszawskim Muzeum Narodowym - Polska Times

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3