Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w...

    Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w warszawskim Muzeum Narodowym

    MP

    Polska

    Aktualizacja:

    Polska

    Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w warszawskim Muzeum Narodowym
    Kazimierz hr. Sobański (1859-1909). Właściciel ziemski i działacz społeczny. Współtwórca organizacji rolniczych i ziemiańskich. A przede wszystkim miłośnik numizmatyki. Swoje zbiory monet i medali ofiarował w testamencie miastu Warszawa. Dało to początek kolekcji, która obecnie w warszawskim Muzeum Narodowym liczy około 250 000 pozycji.
    Kazimierz hr. Sobański. Prekursor kolekcji monet i medali w warszawskim Muzeum Narodowym
    Sławny kolekcjoner polskich monet wywodzi się z gałęzi majętnego rodu Sobańskich, któremu fortunę zapewnili Wojciech oraz Michał (1755-1832). Ten ostatni z sukcesami inwestował w dobra zakupione w województwie bracławskim. Był współzałożycielem Kompanii Czarnomorskiej, która to rozpoczęła działalność z inicjatywy króla Stanisława Augusta w celu prowadzenia handlu w basenie Morza Czarnego. Budował również magazyny, składy towarów i bank komisowy w Odessie. Zasłynął jako darczyńca gimnazjum w Krzemieńcu.

    Z kolei ojciec Kazimierz – Feliks Hilary był cenionym działaczem społecznym i fundatorem szpitali, szkół i przytułków. Współfinansował powstanie w Ursynowie seminarium nauczycielskiego, a w Obwodówce na Podolu, gdzie mieściła się główna siedziba rodu Sobańskich, otworzył szkołę średnią rolniczą. Wspierał również kościoły m.in. w Żyrardowie i Radziwiłłowie. Planował budowę świątyni w Guzowie, ale plany pokrzyżował mu brak zgody ze strony władz carskich. To właśnie Feliks Sobański nabył ziemie nieopodal Żyrardowa i rozpoczął budować w Guzowie imponujący pałac w stylu neorenesansu francuskiego.

    Kazimierz Sobański urodził się 14 listopada 1859 roku w Wasylówce, w powiecie bracławskim na Podolu. Zdobył gruntowne wykształcenie. Edukację rozpoczął w kolegium jezuickim w Tarnopolu, a kontynuował w gimnazjum w Warszawie. Studiował ekonomię polityczną i prawo na uniwersytetach warszawskim i we francuskim Lille. Niedługo po studiach, przybył na Śląsk w celu odbycia praktyki rolniczej. W Grabinie koło Niemodlina trafił do majątku Stanisława Walewskiego, gdzie po raz pierwszy zetknął się z zbiorami numizmatyków. Tam narodziła się jego pasja. Zaczął zaznajamiać się z literaturą w tej dziedzinie i pozyskiwać pierwsze monety. Z czasem, jako majętny właściciel ziemski posiadał środki finansowe na rozwijanie zainteresowań numizmatyką.

    Przez całe życie powiększał zbiory. Jego oczkiem w głowie były przede wszystkim polskie monety z okresu od XVI do poł. XIX w. Nie szczędził sił, ale też i środków na ich wyszukiwanie i zakup unikatów. Nie zawsze było łatwe. Regularnie prowadził korespondencję z posiadaczami monet i antykwariuszami. Odkupował całe kolekcje lub wyjątkowe okazy od zbieraczy, spadkobierców lub zdobywał w trakcie aukcji. Docierał osobiście lub przez pełnomocników do indywidualnych właścicieli najrzadszych monet, przekonując ich do sprzedaży. Niektóre, szczególnie rzadkie polskie monety Sobański pozyskał w wyniku licytacji prowadzonych w dużych europejskich domach aukcyjnych.

    Zbiory gromadził w Guzowie, który od 1886 r. stał się jego własnością. Wszedł w posiadanie tego majątku, po ślubie z Marią z Górskich. Zarządzał ponad 14 tysięcy hektarów w powiatach łowickim i błońskim. W większości były to lasy, ale 3 tysiące hektarów stanowiła ziemia orna. Należały do niego również prężnie funkcjonujące gorzelnia i cukrownia. Właściciel Guzowa poza zarządzaniem majątkiem i poświęcaniem czasu na uzupełnianie kolekcji monet o kolejne okazy angażował się w działalność społeczną i charytatywną. Należał oraz wspierał kilka organizacji w tym Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości w Warszawie czy Towarzystwo Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych. Był prezesem zarządu skierniewickiego szpitala i założycielem organizacji rolniczych w tym Kółka Rolników powiatu błońskiego.

    Kazimierz hr. Sobański zmarł w 1909 roku w Warszawie. Był bezdzietny, swoim głównym spadkobiercą uczynił bratanka Antoniego. Został pochowany na cmentarzu w Wiskitkach niedaleko swojego ukochanego Guzowa. Kilka miesięcy przed śmiercią Sobański podjął decyzję o przekazaniu miastu Warszawa jakże cennych monet i księgozbioru numizmatycznemu. Stosowany zapis popełnił w testamencie z 25 listopada 1908 r. Kolekcja nie od razu, bo dopiero w 1921 r. trafiła do Muzeum Miejskiego w Warszawie (dziś to Muzeum Narodowe). Na przeszkodzie stanęły problemy formalno-skarbowe, a potem wybuch I wojny światowej. Zbiory liczące, aż 8822 pozycji, w tym 395 złotych monet dały początek gabinetowi numizmatycznemu.

    W dwudziestoleciu międzywojennym zbiory była wielokrotnie wzbogacane o nowe eksponaty pochodzące m.in. z kolekcji prywatnych lub z wykopalisk archeologicznych. Znaczna część monet i medali zaginęła bezpowrotnie podczas II Wojny Światowej. Na szczęście nie wszystkie. Wśród ocalałych rzadkości znalazł się talar koronny Jana Kazimierza z literami GBA bity we Lwowie w 1661 r. Jeszcze pod koniec XIX wieku znajdował się on w zbiorach królewskich w Sztokholmie. Dopiero upór i determinacja Kazimierza Sobańskiego doprowadziły do wymiany, w efekcie talar znalazł się wśród jego zbiorów zgromadzonych w Guzowie.

    Szacuje się jednak, że spośród najcenniejszych 395 polskich złotych monet z kolekcji Sobańskiego po II Wojnie światowej pozostało w zbiorach MNW mniej niż 30. Zaginęły takie okazy jak dukat gdański Stefana Batorego z 1578 r. czy portugał litewski Zygmunta III z 1622 r. W następnych latach Muzeum Narodowe stopniowo uzupełniało kolekcję numizmatów, również o tak cenne okazy, jak te przekazane przez Sobańskiego. Gromadzono monety i medale nie tylko z ziem polskich, ale z całej Europy i Bliskiego Wschodu. Dziś kolekcja zgromadzona w Gabinecie Monet i Medali MNW liczy około 250000 pozycji.

    Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie trwają przygotowania do prezentacji w 2020 r. zbiorów w zupełnie nowej odsłonie. Po raz pierwszy kolekcja monet i medali będzie dostępna w formie wystawy stałej, a historia pieniądza zostanie przedstawiona przy pomocy nowoczesnych rozwiązań wystawienniczych oraz infografik i multimediów. Tak jak Kazimierz Sobański w 1921 r. dał początek zbiorom numizmatycznym w warszawskim Muzeum Miejskim, tak niemal sto lat później, monety i medale zostaną znowu zaprezentowane publiczności. I znowu przyczynia się do tego rodzina Sobańskich. Unikatowa kolekcja będzie dostępna za sprawą daru Fundacji im. Feliksa hr. Sobańskiego.

    Artykuł powstał przy współpracy z Fundacją XX. Czartoryskich.

    Czytaj treści premium w Polsce Plus

    Nielimitowany dostęp do wszystkich treści, bez inwazyjnych reklam.

    W związku z ciszą wyborczą komentarze zostały wyłączone, zapraszamy z powrotem w niedzielę wieczorem.

    Najnowsze wiadomości

    Zobacz więcej

    Najczęściej czytane

    Nie przegap

    Wideo